Strona Główna Kosów Lacki HISTORIA

HISTORIA

Email Drukuj PDF
Historia Kosowa Lackiego

Nazwa miejscowości pochodzi od wyrazu kos (rodzaj ptaka). Dodatek "Lacki", czyli polski był wyróżnikiem od sąsiedniego Kosowa Ruskiego, leżącego po drugiej stronie rzeki Kosówki, przepływającej przez miejscowość, zamieszkanego przez ludność ruską. W dokumentach średniowiecznych miejscowość była pisana w języku łacińskim Cosschovo.

Za czasów pierwszych Piastów w X i XI w. całe Mazowsze na wschód od Wisły było mało zaludnione i miało charakter kresowy. Na ziemiach tych osiedlała się przybywająca z Mazowsza drobna szlachta, uciekinierzy z Prus i Jaćwieży, chłopi i bojarzy ruscy oraz luźni osadnicy litewscy. Bliskość Jadźwingów i Litwinów odstraszała osadników. Od początku kolonizacji osadnicy osiedlali się po lewej i prawej stronie Bugu. Pierwsza źródłowa wzmianka o istnieniu wsi Kossowo pochodzi z początku XIII w. (1202 r.) z dokumentu księcia Konrada Mazowieckiego, z którego wynika, że wieś Kossowo należała do diecezji płockiej (utworzonej w 1075 r.) i przynależna była do parafii w nieodległej Zuzeli. Z różnych źródeł pośrednich i hipotez wynika, że parafia w Kosowie mogła istnieć już ok. 1300 r., bowiem pierwszy kościół w Prostyni, wybudowany w 1340 r., uważany był za filię kościoła w Kosowie. Z innych dokumentów archiwalnych wynika, że utworzenie parafii w Kosowie Lackim nastąpiło w 1425 r. kiedy właścicielem wsi był Marcin Ciołek - starosta pułtuski. Obszar stanowiący wschodnią krawędź Mazowsza został zagarnięty przez Litwę w latach 1323-1324, a ostatecznie w 1443 r.

W 1417 r. w Brześciu wieś Kosów i tereny przyległe zostały nadane przez Aleksandra Witolda KsięciaImage Wielkiego Księstwa Litewskiego, brata Władysława Jagiełły, w zamian za pełnione rycerstwo wojenne i zasługi dla Ojczyzny Marcinowi Ciołkowi - staroście pułtuskiemu i kanonikowi kolegiaty pułtuskiej, co świadczy o znacznej prężności rozwojowej wsi Kosów w początkach XV w. W momencie nadania Kosów był wsią dosyć rozległą, bo rozciągającą się na trzy mile. Za odwagę dzielnemu i niepokonanemu rycerzowi Marcinowi Ciołkowi nadany został również Herb "Ciołek" i nazwisko Kossow od nazwy wsi. 
to jeden z najstarszych polskich herbów szlacheckich (to także obecny herb Miasta i Gminy Kosów Lacki).

Najbardziej dla rozwoju Kosowa zasłużył się Franciszek Marceli Kossowski, od 1769 r. sędzia ziemski ziemi drohickiej. Był kilkakrotnie deputowanym Trybunału Głównego Koronnego i Komisji Radomskiej, pełnił funkcję Marszałka Ziemi Drohickiej Województwa Podlaskiego, dwukrotnie w 1776 r. i 1780 r. był posłem na Sejm. Dzięki jego staraniom miasto wymienione po raz pierwszy w 1723 r. otrzymało 18 marca 1778 r. przywilej od Króla Stanisława Augusta na organizowanie targów dwa razy w tygodniu i jarmarków cztery razy w roku.

W okresie najazdu szwedzkiego oddział wojsk Hetmana Sapiehy stoczył z silnym oddziałem wojsk szwedzkich i radziwiłłowskich (których główne siły stacjonowały w Drohiczynie) bitwę w wyniku której cały Kosów doszczętnie spłonął. Śladem tej bitwy są zbiorowe mogiły przy ulicy Nurskiej i Kościelnej. Drugi tak groźny pożar nawiedził Kosów w 1759 r.

W drugiej połowie XVIII w. w Kosowie funkcjonowały dwie szkoły parafialne. W jednej z nich uczyła się znacząca jak na Podlasie ilość dzieci (61) z wyjątkowo dużą ilością dziewcząt (25), co było bardzo rzadkim przypadkiem w tym okresie.

Na początku XIX w. właścicielami Kosowa byli: Ciołkowie, Kossowscy, Nowińscy i Kuszlowie. W 1869 r. Kosów ukazem carskim utracił prawa miejskie m.in. za czynny udział w powstaniu styczniowym. Poważny wpływ na ożywienie handlu w Kosowie i rozwinięcie rzemiosła miało oddanie w 1887 r. linii kolejowej Siedlce-Małkinia. W XIX w. istniały w Kosowie dwa folwarki - Kosów Lacki, który należał do Nowińskich i Kosów Hulidów będący własnością Kuszlów. W tym czasie Kosów miał: dwa młyny, folusz, szkołę podstawową, kościół drewniany oraz synagogę.

W drugiej połowie XIX w. rozpoczyna się do Kosowa napływ Żydów należących do bliższych lub dalszych rodzin arendarzy dworskich. Pod ich wpływem rozpoczyna się handel i bierze początek rzemiosło, szczególnie szewstwo, krawiectwo i kowalstwo.


W 1904 r. Kosów liczył 1284 mieszkańców, a w 1921 r. (po pierwszej wojnie światowej) zaledwie 461, by w 1939 r. osiągnąć 1400 osób.
W okresie okupacji hitlerowskiej Kosów poniósł dotkliwe szkody. Wiele budynków, wśród których znalazł się i kościół zostało poważnie uszkodzonych lub całkowicie zniszczonych. Największe straty poniósł podczas bombardowania z samolotów niemieckich, które zaatakowane zostały przez myśliwskie samoloty radzieckie. W 1942 r. utworzone zostało zarządzeniem Ernesta Gramssa - starosty powiatu sokołowsko-węgrowskiego, getto dla licznej ludności żydowskiej z Kosowa i okolic, która została w nim wymordowana lub zginęła w pobliskim obozie zagłady - Treblinka.

Do reprezentacyjnych zabytków sakralnych w Kosowie należy kościół parafialny p.w. Najświętszej Maryi Panny, wzniesiony 1907 r. wg. projektu architekta Józefa Piusa Dziekońskiego. Kościół ten wybudowany w stylu neogotyckim zaliczany jest do najokazalszych budowli sakralnych na tym terenie. Wewnątrz  znajdują się m.in. zabytkowe rzeźby św. Piotra i Pawła z połowy XVIII w., obrazy - Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVII w. i Matki Boskiej Różańcowej z XVIII w., konfesjonały i chrzcielnica z XVIII w., a także stacje drogi krzyżowej. Godne uwagi są wspaniałe witraże.
To właśnie w tym dekanacie na plebani w Kosowie Lackim odkryto w 1964 r. słynne dzieło hiszpańskiego malarza El Greca, unikalny w świecie obraz z XVI w. pt. "Ekstaza św. Franciszka".

Unikatowym obiektem pełniącym funkcje sakralne jest również bożnica żydowska z początku XX w. funkcjonująca obecnie jako młyn elektryczny.
Do zabytkowych nekropolii należy cmentarz rzymsko-katolicki o regularnym układzie kompozycyjnym alejek i kwater, porastający starodrzewem.
Image
Synagoga z początku XXw.

1 stycznia 2000 r. Kosów Lacki, po 130 latach, dzięki usilnym staraniom obecnych władz samorządowych odzyskał prawa miejskie, które niewątpliwie przyczynią się do szybszego rozwoju gospodarczego, tego starego - bo liczącego w 2002 r. osiemset lat grodu na ziemi podlaskiej (w obecnym województwie mazowieckim).
 
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama